İkinci Bir Dünya Umudu Güçleniyor: Yaşam İçin Gerekli Üç Temel Özelliği Taşıyan LHS 1140b Dikkat Çekiyor

Gökbilimciler, Dünya dışında yaşam arayışında önemli bir dönüm noktasına işaret edebilecek yeni bulgulara ulaştı. Yaklaşık 49 ışık yılı uzaklıkta bulunan kayalık ötegezegen LHS 1140b’nin atmosfer taşıdığına dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtlar elde edildi. Sıvı suyun varlığına elverişli bölgede yer alan gezegen, yaşamın temel koşullarını anlamaya ve Dünya benzeri gezegenlerin keşfine katkı sağlayabilecek önemli adaylardan biri olarak değerlendiriliyor.

LHS 1140b, Yaşam İçin Gerekli Üç Temel Koşulu Karşılıyor

Bilim insanlarına göre, Dünya’daki yaşamı mümkün kılan temel özelliklerden en az üçü büyük önem taşıyor: gezegenin kayalık bir yapıya sahip olması, yüzeyinde sıvı suyun bulunmasına uygun sıcaklıklara sahip olması ve koruyucu bir atmosferinin bulunması.

Araştırmayı yürüten astronomlar, LHS 1140b’nin bu üç temel özelliği de taşıdığına yönelik güçlü kanıtlar elde ettiklerini açıkladı.

Harvard Üniversitesi’nden doktora derecesini kısa süre önce alan gezegen bilimci Collin Cherubim, şu anda gezegende yaşam bulunduğunu gösteren herhangi bir kanıt olmadığını vurgulayarak şunları söyledi:

“Bu aşamada gezegende yaşam olduğuna dair kesinlikle hiçbir kanıtımız yok. Ancak yaşam için gerekli olduğunu düşündüğümüz temel bileşenlerin tamamının mevcut olduğuna inanıyoruz.”

Daha Büyük, Daha Soğuk Bir Dünya

LHS 1140b, Güneş Sistemi’nden yaklaşık 49 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Gezegen, yıldızının çevresinde “yaşanabilir bölge” olarak adlandırılan yörüngede dolanıyor. Bu bölge, yüzey sıcaklıklarının sıvı suyun var olmasına izin verecek düzeyde kalmasını sağlayabilecek koşulları ifade ediyor.

İlk kez 2017 yılında keşfedilen LHS 1140b, Dünya’ya kıyasla daha düşük sıcaklıklara sahip olmasına rağmen hem çap hem de kütle açısından daha büyük bir gezegen olarak öne çıkıyor.

Yeni gözlemler, gezegenin helyum bakımından zengin bir atmosfere sahip olduğunu güçlü biçimde ortaya koyuyor. Science dergisinde yayımlanan araştırma, yaşanabilir olabilecek kayalık bir gezegende atmosfer bulunduğuna dair şimdiye kadarki en net kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor. Bu bulgu, Samanyolu’nda Dünya benzeri özellikler taşıyan çok sayıda gezegen bulunabileceği düşüncesini de güçlendiriyor.

Araştırmada yer almayan Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) astrofizikçisi Sara Seager ise şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bir ötegezegende bunu görüyorsak, benzerlerinin de olması kuvvetle muhtemel. Umarım bu, yeni bir dönemin başlangıcı olur.”

Atmosfer, Yaşam İçin Neden Bu Kadar Önemli?

Bir gezegenin atmosferi, yaşanabilirlik açısından kritik rol oynuyor. Atmosfer; suyun gezegende tutulmasına yardımcı oluyor, iklimi dengeliyor ve yüzeyi uzaydan gelen zararlı radyasyona karşı koruyor.

Bilim insanları daha önce dev gaz gezegenlerinde atmosfer tespit etmişti. Ancak daha küçük ve gözlemlenmesi zor olan kayalık gezegenlerin atmosferlerini koruyup koruyamayacağı uzun süredir yanıt bekleyen sorular arasında yer alıyordu.

Yıllar boyunca kayalık gezegen atmosferleri üzerine teorik modeller geliştiren Collin Cherubim, elde edilen sonuçların bu soruya güçlü bir yanıt verdiğini belirterek, “Artık bunun açık ve net bir şekilde mümkün olduğunu görüyoruz.” ifadelerini kullandı.

Araştırmaya göre belirli koşullarda helyum gibi hafif elementler atmosferden uzaya daha kolay kaçabiliyor. LHS 1140b’nin de aktif olarak helyum kaybettiği düşünülüyor.

Sessiz Bir Kırmızı Cücenin Etrafında Dönüyor

LHS 1140b, Samanyolu’nda en yaygın yıldız türü olan bir kırmızı cücenin yörüngesinde bulunuyor. Bu yıldızlar daha küçük ve daha düşük sıcaklıklara sahip oldukları için çevrelerindeki kayalık gezegenlerin gözlemlenmesi daha kolay oluyor.

Ancak kırmızı cüceler aynı zamanda güçlü radyasyon patlamaları üretebiliyor ve bu durum yakın gezegenlerin atmosferlerini zamanla yok edebiliyor.

Araştırmacılar, LHS 1140b’nin bağlı olduğu yıldızın diğer kırmızı cücelere göre daha sakin yapıda olduğunu belirtiyor. Bu özellik, gezegeni galakside yaşanabilir dünyaları araştırmak açısından önemli bir örnek haline getiriyor.

Şili’deki Las Campanas Gözlemevi’nde gerçekleştirilen gözlemler sırasında araştırmacılar, gezegen yıldızının önünden geçerken yüksek irtifalarda belirli bir helyum türünü tespit etti. Bu bulgu, normal şartlarda gözlemlenmesi oldukça zor olan atmosferden helyumun uzaya kaçtığını gösterdi.

Sara Seager bu keşfi değerlendirirken, “Bu gerçekten çok etkileyici. Bunun başka makul bir açıklaması bulunmuyor.” dedi.

Atmosferde Gerçek Zamanlı Değişim Gözlendi

Araştırma ekibi daha sonraki gözlemlerde aynı geçişi yeniden inceledi. Ancak bu kez atmosferden kaçan helyuma ilişkin herhangi bir iz bulunamadı.

Araştırmanın yazarlarından, Kaliforniya’daki Carnegie Gözlemevleri’nden gezegen bilimci Shreyas Vissapragada, bu sonucun şaşırtıcı olduğunu ancak tamamen beklenmedik sayılmadığını ifade etti.

Bilim insanları daha önce gaz devlerinin atmosferlerinde helyum miktarının zaman içinde değişebildiğini gözlemlemişti. Ancak bu durumun ilk kez kayalık bir ötegezegende görülmesi dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Vissapragada, “Dünya’ya birçok açıdan benzeyen bir gezegenin atmosferindeki değişimi gerçek zamanlı olarak izliyoruz. Bu gerçekten heyecan verici.” dedi.

Dünya’dan Hangi Özellikleriyle Ayrılıyor?

LHS 1140b birçok yönüyle Dünya benzeri kabul edilse de iki gezegen arasında önemli farklılıklar bulunuyor.

Yörünge Süresi

LHS 1140b, yıldızının etrafındaki tam turunu 25 günden kısa sürede tamamlıyor. Dünya ise Güneş etrafındaki yörüngesini yaklaşık 365 günde tamamlıyor.

Gece ve Gündüz Döngüsü

Gezegen sürekli olarak aynı yüzünü yıldızına dönük tuttuğu için Dünya’daki gibi düzenli bir gece-gündüz döngüsü yaşamıyor.

Atmosfer Yapısı

Dünya atmosferi büyük ölçüde azottan oluşurken, LHS 1140b’nin atmosferinin büyük oranda helyum içerdiği düşünülüyor.

Yaşam İhtimali Hâlâ Araştırılıyor

Bilim insanlarına göre teorik olarak böyle bir ortamda yaşamın ortaya çıkması tamamen imkânsız değil. Daha önce yapılan bir araştırmada, maya hücreleri ile E. coli bakterilerinin saf helyum atmosferinde yaşamlarını sürdürebildiği gösterilmişti.

LHS 1140b, yaşam barındırma potansiyeli taşıyan küçük ancak dikkat çekici kayalık gezegenler arasında yer alıyor. Araştırmacılar, bu gezegen sayesinde yalnızca Dünya dışındaki yaşam olasılığını değil, aynı zamanda kendi gezegenimizin nasıl oluştuğunu ve yaşanabilir hale geldiğini de daha iyi anlayabileceklerini düşünüyor.

Shreyas Vissapragada’nın sözleriyle, “Evren içindeki yerimizi daha iyi anlayabilmek için Dünya benzeri gezegenlerin nasıl olduğunu öğrenmek istiyoruz. LHS 1140b’de atmosfer tespit edilmesi, gerçek anlamda Dünya benzeri ötegezegenleri tanımlayabilmemiz için önemli bir kilometre taşı niteliğinde.”